ཧྥ་རན་སིའི་བོད་རིག་པའི་མཁས་པ་སི་ཏེན།

ཡོངས་ཁུངས།   བོད་ལྗོངས་གསར་འགྱུར་དྲ་བ། རྩོམ་པོ།  བོད་ལྗོངས་འཕྲིན་དྲ། སྤེལ་དུས།  2015-12-15

སི་ཏེན་ནི།༼Rolf Alfred Stein ༡༩༡༡_༡༩༩༩ ༽ཧྥ་རན་སིའི་སྙན་གྲགས་ཆེ་བའི་བོད་རིག་པའི་མཁས་པ་ཞིག་ཡིན།  ཁོང་ནི་འཇར་མན་གྱི་སི་ཝེ་ཙིའི་ཇེའུ་མི་རིགས་ཀྱི་ཁྱིམ་ཚང་ཞིག་ཏུ་འཁྲུངས་ཤིང་།  ན་གཞོན་སྐབས་སུ་འཇར་མན་སྦིར་ལིན་སློབ་ཆེན་ཏུ་རྒྱ་ཡིག་ཆེད་སྦྱོང་བྱས་ཏེ་སློབ་མཐར་ཕྱིན།  སྤྱི་ལོ ༡༩༣༣ ལོར་འཇར་མན་གྱི་ཧྥ་ཤི་སི་ལས་གཡོལ་ཆེད་དུ་ཧྥ་རན་སིར་འོངས་བ་དང་།  ཕྱི་ལོར་ཧྥ་རན་སིའི་རྒྱལ་གཉེར་ཤར་ཕྱོགས་དེང་རབས་སྐད་བརྡའི་སློབ་གླིང་དུ་ཆས་ནས།  རྒྱ་རིག་པའི་མཁས་ཆེན་གྷོ་ལན་ཡཱན Marcel Granet དགེ་རྒན་དུ་བསྟེན་ནས་མུ་མཐུད་དུ་རྒྱ་ཡིག་སྦྱངས་ཤིང་།  ཞོར་ལ་སྐུ་ཞབས་ཇ་ཁེ་བྷ་ཁོ Jacques Bacot དང་མཱར་སེ་ལེ་ལཱ་ལོའུ Marcelle Lalou རྣམ་གཉིས་ཀྱི་མཛུབ་སྟོན་འོག་བོད་ཡིག་སྦྱངས།  སློབ་མཐར་ཕྱིན་རྗེས་ཧྥ་རན་སིའི་རྒྱའི་རིག་པ་ཞིབ་འཇུག་ཁང་དུ་ཕྱག་ལས་གཉེར།

འཛམ་གླིང་དམག་ཆེན་གཉིས་པའི་སྐབས་སུ། སི་ཏེན་རྒྱ་གར་དང་ཀྲུང་གོའི་ས་མཚམས་སུ་རི་འགོག་དམག་འཁྲུག་ལ་ཞུགས་མྱོང་ལ།  སྔ་གཞུག་ཏུ་སྒྱོགས་དམག་དང་ཧྥ་རན་སིའི་དམག་སྤྱི་པུའུ་གཉིས་ལ་ལོ་ཙཱ་བྱས་མྱོང་པ་དང་།  བར་སྐབས་ཤིག་ལ་ཉི་ཧོང་བཙན་འཛུལ་དམག་གི་བཙོན་པར་ཡང་འགྱུར་མྱོང་།  སྤྱི་ལོ ༡༩༤༦ ལོར།  ཁོང་ཧྥ་རན་སིའི་ཤར་མཐའི་སློབ་གླིང་གི་ཞིབ་འཇུག་པའི་ཚུལ་གྱིས་ལས་གནས་བསྐྱར་གསོ་བྱས་ཤིང་།  སློབ་གླིང་གིས་ཁོ་རང་ཀྲུང་གོའི་ཁུན་མིང་དང་ཁྲེང་ཏུ།  པེ་ཅིང་དང་ནང་སོག་སོགས་སུ་མངགས་ནས་བརྟག་དཔྱད་ཞིབ་འཇུག་གི་འགན་བགོས་ཤིང་ཕྱིས་སུ་པེ་ཅིང་གི་རྒྱའི་རིག་པ་ཞིབ་འཇུག་ཁང་དུ་བྱ་བ་གཉེར་བ་དང་ཀྲུང་གོར ༡༩༤༩ ལོའི་བར་དུ་བསྡད།  ཁོང་གིས་དགེ་རྒན་གྷོ་ལན་ཡཱན་དང་མཱར་སེ་ལེ་རྣམ་གཉིས་ཀྱིས་བོད་རིག་པ་དང་སོག་པོ།  དེ་བཞིན་བོད་རྒྱའི་མཐའ་མཚམས་མི་རིགས་ཀྱི་རིག་གནས་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱ་དགོས་པའི་བསླབ་བྱ་མ་བརྗེད་པར།  པེ་ཅིང་དུ་སྡོད་རིང་ནང་སོག་དང་བོད་ལྗོངས་མཐའ་མཚམས་ཁུལ་དུ་ཐེངས་མང་པོར་ལྗོངས་རྒྱུ་ལ་ཆས་ཤིང་།  རཱོཀ J.F.Rock དང་མཉམ་དུ་ཡུན་ནན་ལ་ཐེངས་གཅིག་ཆས་མྱོང་།  སྤྱི་ལོ ༡༩༤༩ ལོར།  སི་ཏེན་ཧྥ་རན་སིར་ཕྱིར་ལོག་ཏེ་རྒྱལ་གཉེར་དེང་རབས་ཤར་ཕྱོགས་སྐད་བརྡའི་སློབ་གླིང་གི་དགེ་རྒན་ཆེན་མོའི་འགན་བཞེས།  སྐབས་འདིར་ཁོང་གིས་ཉེ་བའི་ལོ་བཅུ་གྲངས་རིང་ལ་ཨེ་ཤེ་ཡ་ཤར་མར་འཚོལ་སྡུད་བྱས་པའི་རྒྱུ་ཆ་མཐའ་དག་ཀློག་ནུས་ཤིང་ཐོག་མར་སྤེལ་བའི་ཞིབ་འཇུག་བརྩམས་ཆོས་ནི་མི་ཉག་གི་སྐོར་རེད།  བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སྙན་རྩོམ་གྱི་ཞིབ་འཇུག་སྤྱི་ལོ ༡༩༥༡ ལོར།  གྷོ་ལན་ཡཱན་གྱི་འཕྲོ་བསྐྱངས་ནས་ཕཱ་རི་སིའི་མཐོ་རིམ་ཞིབ་འཇུག་གླིང་གི་ཆོས་ལུགས་ཚན་རིག་སྡེ་ཁག་གི་ཀྲུང་གོ་དང་ཨེ་ཤེ་ཡའི་ཤར་མཐའི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་དགེ་རྒན་ཆེན་མོ་བྱས་པ་དང་།  ༡༩༥༧ ལོར་སྡེ་ཁག་འདིའི་མིང་ཨེ་ཤེ་ཡའི་ཤར་མཐའ་དང་ཀྲུང་གོའི་དཔྱད་བསྡུར་ཆོས་ལུགས་རིག་པ་དང་བོད་རིག་པ་ལ་བརྗེས་པ་དང་།  ཁོང་སྔར་བཞིན་དེར་དགེ་རྒན་ཆེན་མོ་བྱས།  ༡༩༥༤ ལོ་ནས ༡༩༦༦ ལོར་འབྲས་ལྗོངས་ནང་ལ་ཚུད་པའི་ཧི་མ་ལ་ཡའི་མཐའ་འཁོར་དུ་ཐེངས་གཉིས་ལ་རྟོག་ཞིབ་དུ་ཆས།  ཁོང་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་དང་ཆོས་ལུགས།  རྩོམ་རིག  སྐད་བརྡ་སོགས་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་རྒྱུར་ཤིན་ཏུ་དགའ་པོ་ཡོད་པས།  ཞིབ་འཇུག་གི་ཁྱབ་ཁོངས་ཤིན་ཏུ་ཡངས་པའི་མཁས་པ་ཞིག་ཡིན།  ལོ་ངོ་བཅུ་ལྷག་རིང་གི་རིག་གཞུང་ཞིབ་འཇུག་ཁྲོད།  ཁོང་གིས་དཔྱད་རྩོམ་དང་ཆེད་དེབ་མང་པོའི་ནང་ནས་གཙོ་བོ་འགའ་ཞིག་ནི།  གེ་སར་སྒྲུང་དང་སྒྲུང་པའི་ཞིབ་འཇུག  འབུམ་རམས་པའི་མཐར་ཕྱིན་དཔྱད་རྩོམ།  ༡༩༥༩ ལོར་རྒྱ་ནག་ཞིབ་འཇུག་དཔེ་ཚོགས་ཁྲོད་ཀྱི་དེབ་གཅིག་ཏུ་བྱས་དེ་ཕཱ་རི་སིར་པར་དུ་བསྐྲུན།  བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག  བོད་ཀྱི་ཟློས་གར།  བོད་ཡིག་མིང་ཁུངས་རིག་པའི་རེག་ཟིག མི་ཉག་དང་ཞི་ཞ བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་ལུགས་ཀྱི་འབག  རྒྱ་བོད་འདྲེས་མཚམས་ཀྱི་ཆཱང་།  བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་གྱི་འཆམ་དང་རྣམ་ཤེས་སྐོར་གྱི་གཞུང་ལུགས།  གེ་སར་རྒྱལ་པོ་འཁྲུངས་རབས་བྲིས་ཐང་།  རྒྱ་བོད་ས་མཚམས་ཀྱི་གུ་པུ་རིགས། བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སྙན་ངག་གི་གནའ་དཔེ།  གནའ་རབས་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ལས་གནད་གཉིས་ཀྱི་འགྲེལ་བ། བོད་ཀྱི་བླ་མ་སྙན་ངག་པ་ཞིག འབྲུག་པ་ཀུན་ལེགས་ཀྱི་གསུངས་རྩོམ།  འབྲུག་པ་ཀུན་ལེགས་ཀྱི་མཛད་རྣམ་དང་མགུར་གླུ།  གེ་སར་སྒྲུང་གི་འཇུག་ངོགས།  མི་ཉག་གམ་ཞི་ཞ་ཡི་རྒྱུ་ཆ་གསར་པ།  བོད་རྒྱའི་ཐ་སྙད་ཀྱི་གཤིབ་བསྡུར། བོད་ཆོས་ཀྱི་ཞང་ཞུང་སྐད།  ཏུན་ཧོང་གཏེར་ཡིག་ལས་བོད་ཆོས་ཀྱི་ཆོ་གའི་སྐོར་སོགས་བརྩམས་ཡོད་ལ།  དུས་རབས་སྔོན་མའི་ལོ་རབས ༨༠ ནས་བཟུང་ཁོང་གི་བརྩམས་ཆོས་འགའ་ཞིག་རྒྱ་ཡིག་ཏུ་བསྒྱུར་བས་རང་རྒྱལ་གྱི་བོད་རིག་པ་ཞིབ་འཇུག་གི་སྡེ་ཡིས་དོ་སྣང་དང་གདེངས་འཇོག་ཆེན་པོ་མཛད།  དུས་རབས་སྔོན་མའི་ལོ་རབས ༥༠ ནས་བཟུང་།  སི་ཏེན་གྱིས་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སྙན་ངག་གི་ཞིབ་འཇུག་བྱ་བར་མགོ་བརྩམས།  ཁོང་ལོ་རྒྱུས་སྙན་རྩོམ་རིང་མོ་གེ་སར་སྒྲུང་ལ་ལོ་འགའ་ཤས་ཤིག་གི་སྔོན་ནས་སྤྲོ་བ་སྐྱེས་ཡོད་པར་འདུག་ཏེ།  སྤྱི་ལོ ༡༩༤༠ ལོའི་ཟླ ༥ པར།  ཁོང་གིས་བོད་ཀྱི་དམངས་ཁྲོད་ལོ་རྒྱུས་སྙན་ངག་ཅིག་ཞེས་པའི་རྩོམ་ཡིག་ཅིག་སྒྲོག་སྦྱངས་བྱས་འདུག་པ་དང་།  ༡༩༥༦ ལོར།  ཁོང་གིས་དར་རྩེ་མདོའི་ཤིང་དཔར་ལས་བཤུས་ཏེ་བྲིས་པའི་གླིང་སྒྲུང་གི་ལེའུ་གསུམ་གྱི་ནང་དོན་སྤེལ་འདུག་ཅིང་།  དེ་སྤེལ་སྐབས་སུ་ཁོང་གིས་ཧྥ་རན་སིའི་ཡི་གེས་རིན་ཐང་ཅན་གྱི་དཔྱད་བརྗོད་རྩོམ་ཡིག་ཅིག་ཀྱང་བཀོད་ཡོད་ལ།  དུས་རྒྱུན་མི་བཀོལ་བའི་ཚིག་དང་ཡུལ་སྐད་ཐ་སྙད་ཀྱི་རེའུ་མིག་ཞིག་ཀྱང་བཟོས་འདུག

ཡང་ཁོང་གིས་གེ་སར་རྒྱལ་པོའི་འཇིམ་སྐུ་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱས་རྗེས་སུ།  བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སྙན་རྩོམ་དང་སྙན་ངག་པའི་སྐོར་གྱི་བརྩམས་ཆོས་རིང་བོ་ཞིག་སྤེལ།  ཤོག་གྲངས ༦༠༠ ལྷག་ཡོད་པའི་ཁོང་གི་འབུམ་རམས་པའི་མཐར་ཕྱིན་དཔྱད་རྩོམ་འདི་ནི་བགྲང་བྱ་ཉི་ཤུ་ལྷག་གི་རིང་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱས་པའི་གྲུབ་འབྲས་ལ་སྤྱི་བསྡོམས་ཞིག་སྟེ།  བོད་ཀྱི་རིག་གནས་ལོ་རྒྱུས་ཞིབ་འཇུག་གི་བྱ་བར་བྱས་རྗེས་མི་དམན་པ་བཞག་ཡོད།  དེ་དང་ཞོར་ལ་ཁོང་གིས་བོད་རྒྱའི་ས་མཚམས་སུ་ཡོད་པའི་མི་རིགས་སྐོར་ལ་དཔྱད་རྩོམ་བྲིས་ཤིང་།  བརྩམས་ཆོས་དེ་དག་ཏུ་ལོ་རྒྱུས་ས་བབ་དང་ངག་རྒྱུན་གཞི་གཅིག་ཏུ་འདུས་པར་བྱས་པས།  སྐབས་འདིར་ཐོན་ཙ་ན་བྱེད་ཐབས་འདི་ནི་ཁོང་གི་རིག་གཞུང་ཉམས་ཞིབ་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་གཙོ་བོ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད།  ལོ་རྒྱུས་སྙན་རྩོམ་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱས་པའི་གྲུབ་འབྲས་གལ་ཆེན།  སི་ཏེན་གྱིས་མཐོ་རིམ་ཞིབ་འཇུག་ཁང་དུ་མགོ་བཙུགས་པའི་རིག་གཞུང་འཆད་ཁྲིད་ཀྱིས་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སྙན་རྩོམ་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱ་བའི་མུ་སྐྱོང་བར་བྱས་ཤིང་།  མཐར་ཞིབ་འཇུག་གྲུབ་འབྲས་སུ་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སྙན་རྩོམ་གྱི་གནའ་དཔེ་ཞིག་དང་གེ་སར་སྒྲུང་གི་དཔྱད་མཆན་བརྩམས་པ་དང་འདིའི་ཕྱོགས་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་མཁན་གྱི་སློབ་བུ་བསྐྱངས། ༡༩༦༢ ལོར།  ཁོང་གིས་ཕྱིས་སུ་ཤུགས་རྐྱེན་ཆེས་ཆེ་ཞིང་ཤིན་ཏུ་རྒྱུགས་ཆེ་བའི་གསུང་རྩོམ་བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་ལོ་རྒྱུས་བརྩམས།  ཁོང་གི་ཞིབ་འཇུག་བྱ་བའི་སྟོད་ཀྱི་ཆར་ཆོས་ཕྱོགས་ལ་དོ་སྣང་ཆེན་པོ་བྱས་མེད་པར་གཙོ་བོ་དམངས་ཁྲོད་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་ཕྱོགས་ཡིན་མོད་ཀྱང་།  ཕྱིས་སུ་ཡུན་གྱིས་ནང་བསྟན་དང་རྒྱའི་ཏོ་ལུགས་པའི་གསུངས་རྩོམ་ཁག་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱས་པར་གྱུར།  སྤྱི་ལོ༡༩༦༣ ལོར།  ཁོང་གིས་བརྩམས་ཆོས་གལ་ཆེན་ཞིག་སྤེལ་བ་ནི་སྤྱི་ལོའི་དུས་རབས་གཉིས་པའི་སྐབས་ཀྱི་ཏོ་ལུགས་པའི་ཆབ་སྲིད་དང་ཆོས་ལུགས་ལས་འགུལ་གྱི་དཔྱད་བརྗོད་ཡིན་ལ།  དེབ་འདིར་ཁོང་གིས་དུས་རབས་གཉིས་པའི་སྐབས་ཀྱི་ཏོ་ལུགས་པ་དག་གི་སྟོང་སྣང་རིང་ལུགས་ཀྱི་ཕུགས་བསམ་དང་ཆོས་ཚོགས་ཀྱི་སྒྲིག་གཞི་ལ་བསྐྱར་དུ་དབྱེ་ཞིབ་བྱས་ཤིང་།  རིག་གནས་ཕན་ཚུན་བར་ཐེབས་པའི་ཤུགས་རྐྱེན་ལ་བརྟག་དཔྱད་ཞིབ་མོ་བྱས་ཡོད།

གསང་སྔགས།  ཆོས་ལུགས་གཤིབ་བསྡུར་རིག་པ་བར་མཚོན་ན།  གསང་སྔགས་ནི་ཆེས་དཀའ་བའི་ཞིབ་འཇུག་བྱ་ཡུལ་ཞིག་ཡིན་པ་སྨྲོས་མ་དགོས་ཏེ།  དེར་རྒྱ་གར་གྱི་ཧིན་རྡུའི་ཆོས་དང་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་གཉིས་ཀ་འདྲེས་ཡོད་པ་མ་ཟད།  ལྷག་པར་དུ་རྒྱ་གར་ནས་ཨེ་ཤེ་ཡའི་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་ཏུ་དར་བའི་གོ་རིམ་ཁྲོད།  ས་གནས་ཀྱི་ཆོས་ལུགས་ཁག་གི་ཆོ་ག་དང་ལྷ་སྲུང་ཡང་ནང་དུ་འདྲེན་པར་བྱས་པས་ན།  ཡུན་གྱིས་སྤྱི་ཚོགས་རིམ་པ་སོ་སོའི་ཆོས་ལུགས་བྱེད་སྒོ་ཀུན་གྱི་ནང་དུ་འདྲེས་པར་གྱུར།  སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་དང་ཏོ་ལུགས་གཉིས་ལ་མཚོན་ན།  དམ་པ་དག་ནི་རྟག་པར་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་བཅས་པ་ལས་ལྡོག་པའི་སྤྱོད་ལམ་གཉེར་བའི་སྨྱོན་པའི་བརྟུལ་ཞུགས་ཅན་སྟེ།  སྔགས་ལུགས་ཀྱི་གྲུབ་ཆེན་དང་ཏོ་ལུགས་པའི་ཀྲིན་རིན་ནི་འཆལ་པོའི་བརྟུལ་ཞུགས་འཛིན་པའི་ཐད་ནས་ཤིན་ཏུ་འདྲའོ།  མདོར་ན།  འདི་དག་ཡོད་ཚད་སི་ཏེན་གྱི་འབྲུག་པ་ཀུན་ལེགས་སྐོར་གྱི་བོད་ཡིག་གི་ཡིག་ཆ་དང་།  འབྲུག་པ་ཀུན་ལེགས་ཀྱི་མཛད་རྣམ་དང་མགུར་གླུ།  འབྲུག་པ་ཀུན་ལེགས་ཀྱི་རྣམ་ཐར་བཅས་ལས་ཐོན་པའི་བོད་ཡིག་གི་ཐ་སྙད་ཞེས་པ་སོགས་ཀྱི་ནང་རྒྱས་པར་བྲིས་ཡོད།  སི་ཏེན་གྱིས་ཧྥ་རན་སིའི་སློབ་གླིང་དུ ༡༩༨༡ ལོའི་ཟླ ༡༠ བའི་རྒན་ཡོལ་བྱེད་རག་བར་དུ་དགེ་རྒན་ཆེན་མོའི་འགན་བཞེས་ཤིང་།  ༡༩༩༩ ལོར་དགོངས་པ་རྫོགས།  བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སྙན་རྩོམ་དང་རིག་གནས་ལོ་རྒྱུས།  ཏོ་ལུགས་ཞིབ་འཇུག  རྒྱའི་དམངས་ཁྲོད་ཆོས་ལུགས་ཞིབ་འཇུག་གི་ཐད་ལ་འབྲས་བུ་མི་དམན་པ་བླངས་ཡོད་ལ།  ཤུལ་འཛིན་པའི་སློབ་མའང་མང་པོ་ཞིག་བསྐྱངས་ཡོད་དོ༎

༼རྩོམ་སྒྲིག་རྣམ་སྲས།༽
ལོགས་སུ་ཉར་བ།  

དེ་མོ་ཡབ...

ཡེ་ཤེས་བ...